Değişen ulaşım koşulları, ulaşım ile ilgili tesislerin seçimini de değiştirmektedir. Uçak yolculuklarının, trenin yeniden sık kullanılan ulaşım biçimi olması,bireysel araç kullanımının yaygınlaşması, şehirlerarası otobüslerin geleceğini sorgulatmaktadır. Yeni otogarlar yapılmalı mı, yapılırsa ne büyüklükte yapılmalı ve nereye yapılmalı sorularına cevap verebilmek için, Tesis Yer Seçimi konusunu, Yeni Adana Otogarı üzerinden aşama aşama inceleyeceğiz.

Yer Seçimi:

1. Yer Seçimini Doğuran Nedenler

200*550m ölçülerinde olup, 115 dönüm üzerine kurulan Mevcut Adana Otogarı eskimiştir. Yenilenmesi gerektiği toplumda uzun yıllardır genel kanıdır.

İstem Merkezi Değişimi: Adana’yı dış dünyaya bağlayan ana yolun artık O-50 otoyolu olması ve Adana’yı transit geçen otobüslerin otoyolu kullanması nedeni ile istem merkezi değişti.

Yeni pazar alanlarının ortaya çıkması: Adana’nın Anadolu’nun batısını, güneydoğu ve Suriye’ye bağlayan ana hat üzerinde olması, Çukurova’nın kalbinde yer alması nedeni ile bölgesel bir merkezdir. Uçak seyahatlarının artması son 20 yılda şehirlerarası otobüs seyahatlarına olan talebi düşürmüştür. Hızlı trenin bölgeye gelecek olması, bu talebi daha düşürecektir. Bu nedenle Silifke’den Kadirli’ye, Tufanbeyli’den Antakya’ya kadar olan bölgede, direk Şehirlerarası Otobüs Seferi düzenlenebilecek kent sayısı azalacaktır. Çukurova Bölgesel Otogarı bölgeden geçen otobüsler ve Çukurova yerleşimleri arasında bağlantı istasyonu işlevi görecek, Şehirlerarası bir otobüsten Bölgesel Otogar’da inecek bir yolcu, Çukurova’da istediği yerleşime bölgesel otobüs şirketi ile ulaşabilecektir.

*Çukurova’daki yerleşimler yeni pazar alanlarıdır.

Ürün çeşitleri arasına yeni bir ürün ya da ürünlerin eklenmesi: Bölgesel Otogarın otoban üzerinde Adana kentine yakın bir yerde kurulacak olması, otogarın aynı zamanda otobandan geçen araçlar için dinlenme tesisi olmasını da sağlayacaktır. Otogarın, içinde alışveriş, eğlence, yeme-içme alanlarının da büyük bir şekilde tasarlanması durumunda Adana ve yakındaki diğer yerleşimlerden gelecekler için bir AVM ve yaşam merkezi görevi de görecektir.

*Alışveriş, eğlence ve yeme-içme alanları yeni ürünlerdir.

2. Yer Seçim İlkeleri

Gereksinimler :

1. Şehirlerarası otobüslerin düzenli bir şekilde yolcu indirip, bindirebilecekleri bir tesis.

2. Uzun yol yolcuları için dinlenebilme, yeme-içme, alışveriş, eğlence tesisi.

3. Araçlar için yakıt ikmali, elektrikli araçlar için şarj istasyonları tesisi.

4. Kamyon, otobüs, özel araç ve mikromobilite araçları için park alanları

5. Şehirlerarası otobüslerle seyahat edebilmek veya AVM, eğlence için ziyaret etmek isteyenler için Adana’nın ve Çukurova’nın her semt ve ilçesine hizmet verecek kentiçi ve bölgesel toplu ulaşım istasyonu

Değerlendirme Etmenleri:

1. Zaman ve Yakıt Tasarrufu: Otoban üzerinde yapılacak olması, şehirlerarası otobüslerin Adana’da durmak istediklerinde yakıt ve zaman tasarrufu sağlayacak, şehir içi trafiğe girmemelerini sağlayacak, stres ve kaza riskini düşürecektir.

2. Bölgesel bağlantı kolaylığı: Adana’nın batı girişine konumlandırılacak olması, Silifke’den Kadirli’ye ve Tufanbeyli’den Antakya’ya kadar olan bölgeye bağlantı kolaylıkları sağlayacaktır.

3. Kentsel bağlantı kolaylığı: Adana kalkışlı-varışlı şehirlerarası otobüslerin Bölgesel Otogar’da yolcu indirdikten sonra, şehir içine devam ederek, istedikleri merkez ilçe otogarında da yolcu indirip bindireceklerdir. Seyhan ve Yüreğir’e ek olarak, Sarıçam ve Çukurova ilçelerine de semt ve ilçe otogarları yapılacaktır. Bölgesel Otogar’dan da kentiçinde her semte şehiriçi ulaşım sağlanacaktır.

4. Otogar’daki ticari tesislerin işlevliğinin arttırılması: Otoban üzerinde yapılacak olması nedeni ile otobüslerin dışında uzun yol giden otomobil, kamyon gibi araçların da dinlenmek için durmak isteyeceklerinden, yeme-içme, alışveriş ve eğlence mekanlarının işlevliği de artacaktır.

3. Bütünsellik İlkesi:

Bölgesel Otogarın 100*400m büyüklüğündeki ana bina etrafinda bütünselliği sağlanacaktır. Otoban ve ana bina arasındaki alanda sırasıyla otobandan otogara girişi ve çıkışı sağlayacak çift şeritli yan yol, sadece indirme-bindirme yapacak şehirlerarası otobüsler için yan yol kenarında park şeridi, bölgesel taşımacılık  için yan yoldan ayrılacak iki şerit yol ve yine şehiriçi taşımacılık için yan yoldan ayrılacak iki şeritli yol hızlı akışı sağlayacaktır. Ana bina güneyinde, mola verecek otobüsler için 125 otobüs kapasiteli diklemesine yanaşma alanı. Ana bina batısında her türlü araç için park alanı. Ana bina altında otomobil ve mikromobilite araçları için iki katlı yeraltı otoparkı.

4. Uzmanlıktan yararlanma ilkesi:

I. Bölge Planlama Uzmanı

II. Şehir Planlama Uzmanı

III. Tesis Planlama Uzmanı

IV. Jeoloji Uzman

V. Bölgesel ve Kentsel Taşımacılık Uzmanı

VI. Otogar, AVM, Yaşam ve Eğlence Merkezini biraraya getirebilecek mimarlık ekibi

VII. Yakıt ikmali, elektrikli araç şarjı, geotermal enerji uzmanı,

5. Sistemlilik İlkesi:

I. Etap: Otogarın Adana kentine göre nasıl konumlandırılacağının belirlenmesi

II. Etap: Kente yakınlık, arazi genişliği, arazi maliyeti, otoban giriş-çıkış olanaklarına göre          

yerin belirlenmesi

6. Uzun Dönem İlkesi:

Otogarın en az 50 yıl hizmet vermesi için uygun yer seçimi

7. Bilgilerin Güvenirliliği İlkesi:

I. Otogar özelliği için, Adana kentinden transit geçen ve Adana kalkış-varışlı otobüslerin sayısı için yol üzeri gözlem, otogar verileri, otobüs şirketi verileri kullanılacaktır.

II. Mola ve yakıt ikmali özelliği için potansiyel otogar yerlerinden geçen otomobil ve kamyon sayısı yol üzeri gözlemler ve Karayolları Müdürlüğü verilerinden fayda sağlanacaktır.

III. AVM ve Yaşam Merkezi özelliği için, başta Adana kenti olmak üzere civar yerleşimlerden AVM ve Yaşam Merkezini ziyaret edecek insanların sayısı, civar yerleşim yerlerinin AVM’ye gitme eğilimi, maddi olanakları tahminleri yapılacaktır.

8. Gelişme İlkesi:

Otogarın Mola Tesisleri gibi otoban üzerine ve Adana’nın batı girişine yapılması durumunda, otogarın batısında 40 dönüm alan araç otoparkı yapılacak, otogar alanının güneyinde ise 70 dönüm arazi boş bırakılacaktır. Otogar alanın batı ve güneyinde alanlar ileride genişleme alanı olarak kullanılacaktır. Otogar alanın doğusuna ise yoğun insan akımına sebep olan bir tesis kurulabilir. Bu bir spor tesisi, lunapark ve fuar alanı olabilir.Otogar doğusundaki tesisle ilişkilendirilecektir. Otogarın doğusunda tesisle, otogar arasında Toplu Taşıma Yolu (TTY) planlanacaktır. Bu TTY, otoban üzerine yapılacak köprüyle otogarın kuzey kısmına bağlanacak. Oradan Kabasakal üzerinden Turgut Özal Bulvarı’nı boydan boya katedecektir. Güneyde ise Küçükdikili üzerinden D400 hattı boyunca İncirlik’e kadar devam edecektir. TTY ileride  raylı taşıma yapılabilecek şekilde planlanacak ve ileride hafif metro hattı buraya kadar uzatılabilecek.Otogarın kuzey kısmıda batı ve kuzey yönünde genişleyebilecek şekilde tasarlanacaktır.

9. Yer Seçimini Etkileyen Faktörler

Ulaşım durumu: Bölgesel Otogar Silifke’den Kadirli’ye, İskenderun’dan Kozan’a bölgesel taşımacılık araçlarının rahatlıkla çıkabileceği yere konumlandırılmalıdır. Adana batı otogar girişi çok uygun bir yerdir.

Pazarlara yakınlık: Bölgesel Otogar, Adana, Osmaniye, Hatay, Mersin illerine hitap edecektir. Adana otogar batı girişine yapılacak otogardan Çukurova’nın herhangibir yerleşimine en fazla 2-2.5 saatte gidilecektir.

Pazarın çeşitlenme durumu: Bölgesel otogarın daha önce bahsedilen üç pazar çeşidi olan, Otogar, Yakıt ikmal-Mola, AVM-Eğlence pazar çeşitlerine ek olarak, Bölgesel otogar etrafına kurulacak büyük seyirci ve katılımcı kapasiteli spor, eğlence, kültür-sanat tesisleri ile otogar, bu tesislerdeki etkinliklere toplu ulaşım ile gelen insanların inip, bindiği Toplu Taşıma Merkezi olarak da görev yapabilir.

Pazarın genişleme-daralma durumu: Otogarın bahsedilen üç özelliğinden daralma ihtimali olan tek pazar çeşidi otogar özelliğidir. Havayolu ulaşımının yaygınlaşması ile son 25 yılda, şehirlerarası otobüs yolcu sayısında bir düşüş yaşanmıştı. Son yıllarda uçak yolculuğu fiyatlarının artması ve özel otomobil sahip olma ve yakıt maliyetlerinin artması ile tekrar otobüs yolculuğuna talebi arttırdı. Çukurova’da halen inşaatı devam eden Hızlı Tren Projesi’nin devreye girmesi otobüs yolcu sayısında belli bir miktarda düşüşe yol açacaktır. Bölge şehirlerinin otogarlarını kullanan otobüslerin sayısında düşüş olacağı yüksek muhtemeldir. Şehir otogarlarını kullanmak istemeyen otobüs şirketlerinin bölge otogarını tercih etmesi durumunda, bölge otogarı otobüs kullanımındaki genel düşüşten etkilenmeyebilir.

Yakıt ikmal-Mola ve AVM-Eğlence pazar çeşitlerinde genişleme beklenmektedir.

Enerji ve yakıt kaynaklarının durumu: Bölgesel otogarın enerji ihtiyacı bir AVM’nin enerji ihtiyacı kadardır. Enerji sorunu yaşama ihtimali görülmemektir. Yakıt ikmal özelliğine talep yüksek olacağından, fosil yakıt deposunun büyük yapılması, düzenli yakıt arzının garanti edilmesi, elektrikli şarj istasyonları yüksek kapasiteli istasyonların kurulması gerekecektir. Bina damlarına kurulacak güneş enerji panelleri ile güneş enerjisinden mümkün mertebe elektrik elde edilecektir.

Su kaynaklarının durumu: Bölgesel otogarın sadece araç yıkama özelliğinde yüksek su     kullanımı olacak olup, diğer özellikleri için su kullanımı bir AVM kadardır.

İklim ve atmosferik durum: Sıcak, nem ve yağış gibi meteorolojik duruumların etkilerini asgariye indirmek için bölgesel otogarda kapalı alan entegrasyonu sağlanacaktır. Mola verecek şehirlerarası otobüsler kapalı peronlara girecek, yolcular inme-binme sırasında     hava koşullarından en az etkilenecektir. Kapalı peron, otogar ikinci katında kiralanabilir alanın artmasını sağlayacaktır.

Sadece inme-binme yapan şehirlerarası otobüsler, bölgesel taşımacılık araçları ve kent içi ulaşım araçlarının indirme-bindirme yaptığı, otogarla otoban arasındaki 3 hat boyunca uzanacak entegre kapalı alanlarla dış hava etkileri asgariye indirilecektir.

Otogar binasının altındaki kapalı otogarı kullanacak özel araçlar dış hava etkilerinden etkilenmeyecektir.

Jeolojik durum: Potansiyel otogar yerlerinde zeminin durumu, deprem etki derecesi jeologlar tarafından incelenektir.

Yasalar: Otobanın Mola Tesisleri gibi otoban üzerinde bir yere yapılması durumunda, otoban giriş-çıkış onayları için Karayolları Bölge Müdürlüğü’nden onay alınacaktır.

Arsa Özellikleri: Otogar’ın Adana batı otogar girişine yapılacak olmasından dolayı arsa fiyatı düşük olacaktır. Genişleme imkanı çok olacağı gibi, demiryolu, havayolu, karayolu ve deniz yolu ulaşım istasyonlarına en fazla bir saat uzaklıkta olacaktır.

SONUÇ: Adana otogar ihtiyacı için, mevcut otogarı kapatıp, otoban üzerinde Bölgesel Otogar, merkez ilçelerde en az bir ilçe otogarı kurulmalıdır.